1866 -1906 · przyjaciele, kupcy, chłopi i autoportrety

Geffroy, Vollard, wieśniak czy sam Cézanne nie zostają uchwyceni w psychologicznym momencie: ich obecność powoli buduje się poprzez pozę, ubiór, fotel i kolorowe akcenty.

Malarstwo portretowe w Cézanne wymaga długich sesji i bezruchu, co częściowo wyjaśnia rezerwę twarzy Wśród książek instaluje się Gustave Geffroy, przychylny malarzowi krytyk, ale jego ręce pozostają niedokończone po licznych pozach Ambroise Vollard powiedział, że pozował ponad sto razy; jego ciemny kostium staje się polem modulacji, gdzie każdy dotyk musi znaleźć swoje miejsce Chłopi i ogrodnicy z Aix zajęli ostatnie kilka lat cichą monumentalnością, bez dodatkowej anegdoty społecznej W Autoportrecie z Paletą narzędzie robocze wchodzi bezpośrednio w wizerunek, ale malarz nie nadaje sobie triumfalnej postawy Cézanne nie nie szuka ani pochlebstwa, ani szybkiego uchwycenia postaci: traktuje twarz jako złożony krajobraz, którego spójność musi zostać zrekonstruowana Wybór "Portretów Paula Cézanne" w szczególności porównuje Portret Gustave'a Geffroya i Portret Ambroise'a Vollarda Jego lektura sprzyja światłu.

Powolność portretu cezańskiego nie opróżnia modelu jego obecności: przenosi go z przelotnego gestu do struktury.